۱۳۸۶/۹/۵, ۰۳:۱۳ عصر
کمبود مقدار خون رسیده به مغز را شوک می گویند که یا بر اثر اختلال در سیستم گردش خون و یا بر اثر کمبود حجم خون بوجود می آید. در هر ضربان تقریباًُ 70 سی سی خون وارد سرخرگ آئورت می شود و چون در هر دقیقه به طور متوسط 70 ضربان وجود دارد در نتیجه در یک دقیقه حدوداً 5000 تا 4900 سی سی خون پمپ می شود.
برای تشخیص شوک علاوه بر علایم و نشانه ها می توان از مقدار خونی که مصدوم از دست داده پی با این نکته برد. بدین منظور خونریزی را به چهار سطح تقسیم بندی می کنیم.
- خونریزی خفیف ( سطح یک )
در این نوع خونریزی فرد تا 15% حجم خون خود را از دست می دهد که موجب افزایش مختصر تعداد ضربان قلب بین 20 تا 25 عدد در دقیقه می شود که تعداد ضربان را به حدود 100 عدد در دقیقه می رساند و بالاتر از این مقدار برای این خونریزی طبیعی نیست. در این افراد معمولاً فشار خون، تعداد تنفس و برون ده ادراری طبیعی است. اضطراب، رنگ پریدگی و سرد شدن دست و پاها از دیگر علایم این خونریزی است.
- خونریزی متوسط ( سطح دو )
از دست دادن ناگهانی 15 تا 30% حجم خون خونریزی متوسط است که تعداد ضربان قلب در این نوع خونریزی از 100 عدد در دقیقه فراتر رفته و فشار بطنی کاهش می یابد ولی فشار خون همچنان طبیعی است البته در این افراد فشار خون وضعیتی وجود دارد. برون ده ادراری در فرد کمی کاهش می یابد ( حدود 20-30 میلی لیتر در ساعت ) و تنفس وی کمی تند و سطحی ( تاکی پنه ) می شود؛ مصدوم در این سطح از خونریزی نزدیک به مرحله شوک است.
- خونریزی شدید ( سطح سه )
حجم خون از دست رفته 30 تا 40% است که باعث کاهش واضح فشار خون و فشار نبض می شود و برون ده ادراری کاهش یافته ( 5-15 میلی لیتر در ساعت ) و نیز تعداد ضربان قلب وی افزایش دارد ( بیش از 120 بار در دقیقه ). فرد دچار تاکی پنه شدید ( 30 تا 40 بار تنفس در دقیقه ) و گیجی ( کنفوزیون ) می شود. فرد دچار شوک شده است.
- خونریزی مهلک ( سطح چهار )
از دست دادن ناگهانی بیش از 40% حجم خون ( حدود 2 لیتر ) بدن که باعث فشار خون بالا ( هیپوتانسیون ) در فرد و تعداد ضربان وی به بیش از 140 بار در دقیقه می رسد ( تاکی کاردی شدید ). برون ده ادراری وجود ندارد ( آنوری ) تنفس وی بسیار سریع و سطحی می باشد؛ مصدوم بسیار بی قرار و گیج است ( ولتارژیک ). در صورت عدم رسیدگی فوری به این نوع از خونریزی منجر به نارسایی ارگان ها و نهایتاً مرگ می شود.
« از دست دادن سریع خون موجب نگرانی می شود در حالی که افراد مبتلا به سرطان خون با وجود کمبود خون تا مدتی به زندگی خود ادامه می دهند. »
« برای اندازه گیری مقدار خون از دست رفته از فرد می توان با توجه به تعداد گاز آغشته به خون که هر کدام دارای حدود 20 سی سی و پدهای بزرگ ( حوله ) به صورت کاملاً آغشته 80 سی سی خون را داراست؛ تخمین زد. »
* درمان
با توجه به این موضوع که 61% از حجم خون در وریدها، 18% در ریه، 11% در شریان ها، 7% در مویرگ ها و 3% از آن در قلب است بهترین راه برای درمان شوک بالا نگه داشتن دو پا به میزان 30 تا 40 سانتیمتر از زمین است چرا که حجم خون جمع شده در وریدهای پا به سمت قلب حرکت کرده و تا حدودی جبران مقدار از دست رفته را می کند.
در خونریزی های سطح یک و دو می توان از مایعات کریستالویید مانند سرم های نرمال سیلین، رینگر و....به منظور جبران خون از دست رفته استفاده کرد؛ هر چند در خونریزی های سطح سه و چهار نیز می توان از این نوع مایعات استفاده کرد ولی بهترین جایگزین خود خون است که باید به فرد داده شود.
برای تشخیص شوک علاوه بر علایم و نشانه ها می توان از مقدار خونی که مصدوم از دست داده پی با این نکته برد. بدین منظور خونریزی را به چهار سطح تقسیم بندی می کنیم.
- خونریزی خفیف ( سطح یک )
در این نوع خونریزی فرد تا 15% حجم خون خود را از دست می دهد که موجب افزایش مختصر تعداد ضربان قلب بین 20 تا 25 عدد در دقیقه می شود که تعداد ضربان را به حدود 100 عدد در دقیقه می رساند و بالاتر از این مقدار برای این خونریزی طبیعی نیست. در این افراد معمولاً فشار خون، تعداد تنفس و برون ده ادراری طبیعی است. اضطراب، رنگ پریدگی و سرد شدن دست و پاها از دیگر علایم این خونریزی است.
- خونریزی متوسط ( سطح دو )
از دست دادن ناگهانی 15 تا 30% حجم خون خونریزی متوسط است که تعداد ضربان قلب در این نوع خونریزی از 100 عدد در دقیقه فراتر رفته و فشار بطنی کاهش می یابد ولی فشار خون همچنان طبیعی است البته در این افراد فشار خون وضعیتی وجود دارد. برون ده ادراری در فرد کمی کاهش می یابد ( حدود 20-30 میلی لیتر در ساعت ) و تنفس وی کمی تند و سطحی ( تاکی پنه ) می شود؛ مصدوم در این سطح از خونریزی نزدیک به مرحله شوک است.
- خونریزی شدید ( سطح سه )
حجم خون از دست رفته 30 تا 40% است که باعث کاهش واضح فشار خون و فشار نبض می شود و برون ده ادراری کاهش یافته ( 5-15 میلی لیتر در ساعت ) و نیز تعداد ضربان قلب وی افزایش دارد ( بیش از 120 بار در دقیقه ). فرد دچار تاکی پنه شدید ( 30 تا 40 بار تنفس در دقیقه ) و گیجی ( کنفوزیون ) می شود. فرد دچار شوک شده است.
- خونریزی مهلک ( سطح چهار )
از دست دادن ناگهانی بیش از 40% حجم خون ( حدود 2 لیتر ) بدن که باعث فشار خون بالا ( هیپوتانسیون ) در فرد و تعداد ضربان وی به بیش از 140 بار در دقیقه می رسد ( تاکی کاردی شدید ). برون ده ادراری وجود ندارد ( آنوری ) تنفس وی بسیار سریع و سطحی می باشد؛ مصدوم بسیار بی قرار و گیج است ( ولتارژیک ). در صورت عدم رسیدگی فوری به این نوع از خونریزی منجر به نارسایی ارگان ها و نهایتاً مرگ می شود.
« از دست دادن سریع خون موجب نگرانی می شود در حالی که افراد مبتلا به سرطان خون با وجود کمبود خون تا مدتی به زندگی خود ادامه می دهند. »
« برای اندازه گیری مقدار خون از دست رفته از فرد می توان با توجه به تعداد گاز آغشته به خون که هر کدام دارای حدود 20 سی سی و پدهای بزرگ ( حوله ) به صورت کاملاً آغشته 80 سی سی خون را داراست؛ تخمین زد. »
* درمان
با توجه به این موضوع که 61% از حجم خون در وریدها، 18% در ریه، 11% در شریان ها، 7% در مویرگ ها و 3% از آن در قلب است بهترین راه برای درمان شوک بالا نگه داشتن دو پا به میزان 30 تا 40 سانتیمتر از زمین است چرا که حجم خون جمع شده در وریدهای پا به سمت قلب حرکت کرده و تا حدودی جبران مقدار از دست رفته را می کند.
در خونریزی های سطح یک و دو می توان از مایعات کریستالویید مانند سرم های نرمال سیلین، رینگر و....به منظور جبران خون از دست رفته استفاده کرد؛ هر چند در خونریزی های سطح سه و چهار نیز می توان از این نوع مایعات استفاده کرد ولی بهترین جایگزین خود خون است که باید به فرد داده شود.