تالارگفتمان پایگاه اینترنتی امدادگران ایران

-

ضرورت مصرف ماهی در رژیم غذایی(انسان، تغذیه، سلامتی)

به طور مسلم مهم ترین و اساسی ترین آرزوی هر انسانی این است که سالم و راحت زندگی کند و از گزند بیماری ها در امان باشد.

نوع تغذیه، تأثیر مهمی در سلامت یا بیماری انسان دارد. همان گونه که تغذیه صحیح می تواند انسان را از گزند بیماری ها مصون نگه دارد و سلامت انسان را تأمین کند، تغذیه نامناسب نیز می تواند موجب ابتلای انسان به بسیاری از اختلالات ناگوار و مهلک بشود.

گروهی از مواد غذایی که تأثیر مهمی در سلامت انسان و پیشگیری از بیماری ها دارند، ماهی و آبزیان هستند. این مواد غذایی مفید که دارای ارزش تغذیه ای بسیار بالایی هستند، چنانچه به مقدار کافی یعنی هفته ای 2 تا 3 بار در برنامه غذایی افراد گنجانده شوند در پیشگیری از بسیاری از بیماری ها و حتی کنترل و کمک به بهبود عوارض و اختلالات مختلف، اثرات مهمی خواهند داشت.

امروزه ثابت شده است که مصرف ماهی و آبزیان به علت داشتن اسیدهای چرب اشباع نشده خاصی به نام «امگا ـ 3»، در پایین آوردن چربی های نامطلوب خون مانند کلسترول تام و تری گلیسرید تأثیر مهمی دارد، همچنین در حفظ تعادل فشار خون و نگهداری آن در حد مناسب مؤثر است.

چاقی، یکی از اختلالاتی است که بسیاری از افراد به آن مبتلا بوده و به علت عوارض ناگواری که در پی دارد سلامت جامعه را دچار مخاطره می کند. ماهی به علت داشتن ترکیبات خاصی، موجب تحریک اکسیداسیون (سوختن) چربی در بدن و در نتیجه کاهش توده چربی بدن می شود. بنابراین مصرف مداوم آن در برنامه غذایی هفتگی به کاهش و نگهداری وزن در حد متعادل کمک می کند. البته به خاطر داشته باشیم که افراد چاق نباید در مصرف مواد پرانرژی مانند انواع شیرینی ها، شکلات ها، دسرهای چرب و شیرین، غذاهای سرخ کرده، مواد نشاسته ای و مواد چرب افراط کنند و باید از رژیم لاغری مناسب و متعادل تحت نظر متخصص پیروی کنند. در ضمن ماهی را به طور منظم هفته ای 2 تا 3 بار در برنامه غذایی خود جانشین گوشت قرمز و مرغ کنند. ماهی در بینایی مؤثر است و موجب افزایش قدرت بینایی می شود و این موضوع بخصوص برای بهبود بینایی افراد سالمند که دچار ضعف بینایی هستند اهمیت بسزایی دارد. تأثیر دیگری که مصرف ماهی در سلامت انسان دارد این است که در پیشگیری از عفونت مؤثر است؛ به این ترتیب که با افزایش قدرت دفاعی بدن، انسان را در مقابل عفونت ها مصون نگاه می دارد.

مصرف ماهی و آبزیان برای خانم های باردار و شیرده نه تنها مفید بلکه ضروری است، زیرا این ماده غذایی در رشد مغز و تکامل عصبی جنین و کودک شیرخوار مؤثر است. همچنین در تنظیم طول مدت بارداری تأثیر دارد و چنانچه خانم های باردار در رژیم غذایی خود، مقدار کافی ماهی مصرف کنند موجب تعادل طول مدت بارداری آنها خواهد شد.

اثر مهم دیگری که ماهی و آبزیان در سلامت جنین دارند این است که وزن جنین را به حالت متعادل نگاه داشته و در نتیجه موجب تعادل وزن نوزاد به هنگام تولد خواهند شد.

ارزش غذایی گوشت ماهی

ماهی دارای پروتئین مرغوب با قابلیت هضم آسان است. ماهی در پیشگیری از بروز بیماری های قلبی و عروقی نقش مهمی دارد زیرا درصد زیادی از چربی های ماهی از نوع اشباع نشده بوده و میزان کلسترول گوشت ماهی پایین است. چربی «امگا ـ 3» موجود در گوشت ماهی باعث کاهش میزان چربی و کلسترول خون می شود. گوشت ماهی و سایر آبزیان سرشار از ویتامین های مختلفی چون گروه A، B، D، K و E است. مواد معدنی موجود در گوشت ماهی نظیر فسفر، کلسیم، آهن، سلنیوم، منیزیوم، فلوئور، ید و سایر ریزمغذی ها می باشند که همگی اثر مهمی در سلامتی انسان دارند.

تحقیقات نشان می دهد مصرف ماهی سبب رشد بهتر، هوش بیشتر، سلامت و طول عمر شده و از بیماری گواتر، پوسیدگی دندان و بیماری های قلبی ـ عروقی جلوگیری می کند. گوشت ماهی دارای کلیه اسیدهای آمینه لازم و ضروری برای بدن مانند لیزین، آرژنین و ... است. مطالعات امروزه ثابت کرده است که مصرف ماهی اثرات معجزه آسایی در درمان بسیاری از امراض مثل پرفشاری، روماتیسم، ذات الریه، سردردهای میگرنی، بیماری های کلیوی و آسم دارد.
تأثیر مصرف ماهی در کاهش خودکشی، بهبود آلزایمر یا فراموشی و درمان افسردگی

محققان دانشگاه کوپیو در فنلاند گزارش کرده اند که مصرف مرتب ماهی از خطر خودکشی و افسردگی می کاهد. مطالعه این گروه بر روی 1767 مرد و زن فنلاندی صورت گرفت و آنها را از نظر گرایش به خودکشی و افسردگی ارزیابی کرده و به این نتیجه رسیدند: در افرادی که دو بار یا بیشتر در هفته ماهی مصرف می کنند خطر ابتلا به افسردگی 37 درصد و خطر بروز افکار خودآزاری 43 درصد کمتر از بقیه است. نتایج دیگر مربوط به مطالعه گسترده ژاپنی ها است که بر روی 265000 مورد به مدت 17 سال انجام شد. این تحقیق، کاهش خطر خودکشی در میان افرادی که روزانه ماهی مصرف می کنند را نشان داد.

پزشکان دانشکده پزشکی هاروارد نیز اعتقاد دارند ساکنین جزایر که مقدار زیادی ماهی مصرف می کنند به میزان بالایی از خطر تشویش و اختلالات موسمی در امان هستند.

دانشمندان از آزمایش های مکرری سخن می گویند که در نهایت مشخص کرده که بهتر است برای مبتلایان به افسردگی و یا برای تمام افراد، مصرف ماهی یا روغن ماهی را تجویز کنند.

امروزه بیماری های روانی حدود 47 درصد افراد بالای 80 سال در جوامع غربی را به خود مبتلا ساخته است. به ویژه بیماری آلزایمر نیز که به سرعت رو به افزایش می باشد. هیچ راه درمانی برای بیماری آلزایمر وجود ندارد و علل این بیماری نیز معلوم نیست. محققان در مطالعات دیگر خود به این نتیجه رسیدند که تجویز روغن ماهی موجب بهبود در رفتار، بهبود اشتها، خواب و حافظه کوتاه مدت در بیماران مبتلا به بیماری آلزایمر می شود.

بسیار دیده شده که برای پایین آوردن کلسترول، کاهش وزن بدن و نیز جهت جلوگیری از انواع حاد سرطان، رژیم هایی با محتوای چربی بسیار پایین تجویز می شود، اما اگرچه کاهش کلسترول احتمال خطر مرگ از بیماری قلبی را کم می کند، در مقابل می تواند موجب افزایش احتمال بروز مرگ و میرهای غیر طبیعی، خودکشی و افسردگی شود.

همچنین داروهای کنترل چربی و کاهنده کلسترول ممکن است منجر به کاهش تراکم اسیدهای چرب اشباع نشده در بافت های عصبی شوند. رژیم های مهار چربی عموما منجر به افزایش جذب اسیدهای چرب اشباع نشده «امگا ـ 6» و کاهش جذب اسیدهای چرب «امگا ـ 3» می شود. اسیدهای چرب «امگا ـ 3» موجود در روغن ماهی برای فعالیت درست سیستم عصبی، مهم و حیاتی هستند و در رژیم هایی که جهت کاهش کلسترول، کاهش وزن و جلوگیری از سرطان تجویز می شوند باید حتما اهمیت جذب کافی اسیدهای چرب «امگا ـ 3» را در نظر گرفت.

روشن است از نظر شرعی فقط ماهی های پولک دار حلال می باشند و فرقی نمی کند که چه نوع پولکی داشته باشند. همین که جزء ماهیان پولک دار به شمار روند هر چند فقط در قسمتی از عمر خود دارای آن باشند خوردن آنها حلال خواهد بود.

ماهی و کاهش چربی های خون

ماهی و آبزیان با کاهش چربی های نامطلوب خون و حفظ تعادل فشار خون به سلامت قلب و عروق کمک کرده و از اختلالات قلبی ـ عروقی و سکته های قلبی و مغزی پیشگیری می کنند.

تحقیقات انجام شده در نقاط مختلف جهان نشان می دهد که مصرف ماهی و محصولات دریایی علاوه بر پیشگیری از عوارض قلبی و عروقی موجب کنترل این بیماری و کاهش مرگ و میر ناشی از آن نیز می شود.

مصرف ماهی و سکته های مغزی ناشی از لخته در رگ های مغز

«امگا ـ 3» موجود در ماهی و نقشی که در مهار تشکیل لخته دارد، احتمال سکته های مغزی را کم می کند که این آثار مطلوب را در خانم ها بیشتر می توان مشاهده کرد. در کسانی که حداقل هفته ای یک بار مصرف ماهی دارند، 7 درصد احتمال سکته مغزی کاهش می یابد. اگر دفعات مصرف ماهی به هفته ای 5 بار برسد، احتمال سکته مغزی تا 50 درصد نیز کاهش خواهد یافت.

تأثیر ماهی بر عروق افرادی که دخانیات مصرف می کنند

مصرف سیگار و دخانیات به عملکرد لایه سلولی ای که سطح داخلی رگ ها را می پوشاند، آسیب می رساند و مانع از انعطاف پذیری آنها می شود. به این ترتیب رگ ها در مواقع ضروری نمی توانند گشاد شوند و به مرور سفت و سخت می شوند. اختلال عملکرد این لایه سلولی یکی از مهم ترین علایم پیشرفت رسوب چربی در جدار رگ هاست (تصلب شرائین). این افراد با مصرف ماهی می توانند به مبارزه با این تغییرات خطرناک برخیزند به شرطی که ابتدا مصرف دخانیات را ترک کنند.

اسید آمینه تورین که به مقدار فراوان در تمام ماهی ها وجود دارد قادر است عملکرد سلول های لایه داخلی رگ ها را بهبود بخشد و مانع از آسیب به آنها شود و در نهایت احتمال بیماری عروق کرونه را کاهش می دهد.

ماهی در پیشگیری از سرطان

امروزه بیماری سرطان یکی از بزرگ ترین آمار مرگ و میر را در جهان به خود اختصاص داده است. سرطان های ریه، دستگاه گوارش، خون، استخوان، سینه و پروستات در بین مردم شیوع زیادی دارد.

این بیماری مهلک هر ساله در جوامع مختلف، قربانیان زیادی می گیرد و هر گونه اقدامی در جهت پیشگیری از ابتلا به کاهش مرگ و میر ناشی از این بیماری گامی مؤثر در راستای ارتقای سلامت جامعه است.

ماهی و آبزیان به علت دارا بودن اسیدهای چرب «امگا ـ 3»، در پیشگیری از ابتلا به سرطان مؤثر بوده و در جوامعی که مصرف محصولات دریایی رواج بیشتری دارد، درصد ابتلا به سرطان در بین افراد کمتر است. ماهی یکی از منابع غنی روی و سلنیوم است. این دو عنصر ضمن آنکه آنتی اکسیدان بوده و مانع از تجمع رادیکال های آزاد در بافت ها می شوند، باعث تقویت سیستم دفاعی بدن نیز شده و به طور غیر مستقیم توانایی گلبول های سفید در حذف سلول های سرطانی را افزایش می دهند. همچنین ماهی دارای مقادیر بالای ویتامین D است. در تحقیقات متعددی به نقش این ویتامین در پیشگیری از سرطان های کولون و پروستات اشاره شده است.

سخن آخر آنکه:

ماهی به دلیل داشتن ترکیبات مفید در پیشگیری از آسم در کودکان، برونشیت و سایر عوارض ریوی در بزرگسالان اثرات مفیدی دارد.

به این ترتیب چنانچه ادعا کنیم که ماهی و آبزیان، اثرات معجزه آسایی در سلامت انسان دارند سخنی به گزاف نگفته ایم. همیشه و همه حالات پیشگیری بسیار آسان تر، مفیدتر و ارزان تر از درمان است، بخصوص اگر پیشگیری از بیماری، استفاده از غذاهای مفیدی مانند ماهی و آبزیان باشد.

----------------------------------------------------------------

یک دستور غذایی مفید با ماهی

ماکارانی و ماهی

مواد لازم:

ماهی آزاد یا شیر، 300 تا 400 گرم

ماکارانی، 1 بسته (حدود 500 گرم)

پیاز، 2 عدد

سیر، 2 حبه

رب گوجه فرنگی، 3 ـ 2 قاشق سوپ خوری

فلفل دلمه ای سبز و فلفل قرمز از هر کدام 1 عدد

نمک، فلفل، ادویه، زعفران، به مقدار لازم

جعفری و گشنیز (خرد شده)، 32 لیوان

آب لیمو یا آب نارنج، دو قاشق سوپ خوری

طرز تهیه:

ماهی را شسته و تکه تکه کنید. سپس با یک عدد پیاز، مقداری نمک، زعفران و یک استکان آب حدود 5 دقیقه بپزید (می توان ماهی را مدتی با شعله کم سرخ کرد). بعد از پخته شدن ماهی استخوان هایش را جدا کنید و گوشت آن را خرد کنید. سپس یک عدد پیاز دیگر را تفت می دهیم، بعد سیر رنده شده و فلفل قرمز خرد شده را به آن اضافه می کنیم. در مرحله بعد، سبزی ها را اضافه کرده و بعد از تفت سبزی، ماهی ها را می افزاییم. در انتها فلفل دلمه، رب گوجه فرنگی، نمک، ادویه، آب نارنج و زعفران را افزوده و مخلوط می کنیم و در ادامه کمی روی حرارت قرار می دهیم تا جا بیفتد. ماکارانی را با آب و نمک جوشانده، آب کش کرده و همانند ماکارانی با گوشت عمل می کنیم.
-------------------------------------
حکیم باشی

تخم گشنیز

همه ما با گشنیز آشنا هستیم و از عطر آن در کوکو و انواع آش لذت می بریم اما شاید کمتر کسی با تخم آن که دارای عطر و طعم زیادی است آشنا بوده و از آن استفاده کند. تخم گشنیز به شکل گردو و با عطر پرتقال سوخته (burnt orange) است. کوبیده و پودرکرده آن نیز عطر شیرین و ملایمی دارد. بهتر از قبل از پودرکردن، دانه ها را در ماهی تابه ای بدون روغن کمی تفت داد و سپس آسیاب کرد، در این صورت عطر متفاوتی پیدا می کند. مانند اکثر ادویه ها، تخم گشنیز را در حجم کم و در زمان استفاده، پودر کنید تا عطر آن از بین نرود. تخم گشنیز و زیره سبز همیشه با هم پودر می شوند و مخلوط خوبی به دست می آید که در غذاهای ایرانی مثل انواع خورش، عدسی و عدس پلو استفاده می شود. روغن تخم گشنیز هزاران استفاده پزشکی دارد و برای تهیه انواع عطر کاربرد زیادی دارد. در گذشته که خمیردندان رایج نبود، برای خوشبو کردن دهان از جویدن تخم گشنیز استفاده می کردند.

پدیدآورنده: سالومه آرمین ـ کارشناس ارشد تغذیه