تالارگفتمان پایگاه اینترنتی امدادگران ایران

مقارن ساعت يازده صبح روز يازدهم شهريور 1341، زلزله بسيار شديدي که وسعت آن 2/7 در مقياس ريشتر بود، بخش وسيعي از ايران را لرزاند. مرکز اصلي اين زلزله دهشتناک که در يک قرن اخير در نوع خود منحصر به فرد بشمار مي رفت، بويين زهرا (از توابع قزوين) بود. در اثر اين زلزله متجاوز از بيست و پنج هزار نفر کشته و ده ها هزار نفر ديگر نيز زخمي و بي خانمان شدند. در زلزله بويين زهرا که در سرزميني به وسعت چهل هزار کيلومتر مربع روي داد، بيش از يک صد و ده روستا نيز با خاک يکسان گرديد. عکس هايي را که در اين پست مشاهده مي کنيد گویاي عمق درد و مصيبت جانکاهي است که بر مردم ما در اين فاجعه ملي وارد آمده است.













ه بخشی از زلزله های گذشته ی صورت گرفته در ایران توجه کنید :
منطقه دشت قزوین – از سال ۱۱۱۹ تا ۱۸۲۵ میلادی – ۶ زلزه مهیب (بالای ۶ درجه در مقیاس ریشتر) روی داده که به علت نبود مراکز مطالعاتی و آماری تعداد کشته های آن ثبت نگردیده – اکثر زمین لرزه ها در اطراف قزوین و تهران رخ داده است که نمونه ای از این زلزله را می توان به زلزله شهریوز ماه سال ۴۹۸ هجری شمسی در شمال قزوین (الان داخل شهر محسوب می شه!) با بزرگای ۶/۵ در مقیاس ریشتر اشاره کرد
لار (فارس) – آوریل سال ۱۹۶۰ برابر با فروردین / اردیبهشت ۱۳۳۹ – ۴۵۰ تن کشته – ؟ ریشتر
بوئین زهرا (قزوین) – سپتامبر ۱۹۶۲ برابر ۱۰ شهریور ۱۳۴۱- بیش از ۲۰ هزار کشته – ۷/۲ ریشتر
خراسان – اوت ۱۹۶۸ برابر با مرداد / شهریور ۱۳۴۷ – حدود ۱۰ هزار تن کشته – ؟ ریشتر
جنوب کشور – آوریل ۱۹۷۲‌ برابر با فروردین / اردیبهشت ۱۳۵۱ – پنج هزار و ۴۴ تن کشته – ؟ ریشتر
اصفهان – آوریل ۱۹۷۷برابر با فروردین / اردیبهشت ۱۳۵۶ - حدود ۹۰۰ تن کشته – ؟ ریشتر
طبس (یزد) – ماه سپامبر ۱۹۷۸ برابر با شهریور ۱۳۵۶ – ۲۵ هزار کشته – ۷ ریشتر
شمال شرق ایران – نوامبر ۱۹۷۹ برابر با آبان / آذر ۱۳۵۸ - ۶۰۰ تن کشته
کرمان – ژوئن ۱۹۸۱ برابر با خرداد / تیر ۱۳۶۰ - یکهزار و ۲۸ تن کشته
کرمان – ژوئیه ۱۹۸۱ برابر با تیر/ مرداد ۱۳۶۰ - یکهزار و ۳۰۰ تن کشته
رودبار (قزوین – گیلان) – ۲۱ ژوئن ۱۹۹۱ برابر با ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ – حدود ۴۰ هزار نفر کشته – ۷ ریشتر
بیرجند (خراسان ) – ۱۰ می ۱۹۹۷ برابر با ۲۰ اردیبهشت ۱۳۷۵ – بیش از هزار و ۶۰۰ نفر کشته – ۷/۱ ریشتر
اردبیل – فوریه ۱۹۹۷ برابر با ۱۰ اسفند ۱۳۷۵ - حدود یک هزار و ۱۰۰ تن کشته – ۵/۵ ریشتر
بم (کرمان) – ۲۶ دسامبر ۲۰۰۳ برابر ۵ دی ۱۳۸۲ - نزدیک به ۳۰ هزار نفر کشته - ۶/۸ ریشتر
زرند (کرمان) – ۲۲ فوریه ۲۰۰۵ برابر با ۳ اسفند ۱۳۸۳ – صدها نفر کشته – ۶/۴ ریشتر
آوج (قزوین) – ۲۲ ژوئن ۲۰۰۲ برابر با ۲۸ آذر ۱۳۸۶۶ – ۲۰۰ نفر کشته – ۶ ریشتر
نکته ۱ : مناطق لرزه خیز در جزء پر جمعیت ترین نقاط روی زمین محسوب می گردند. دلیل اصلی این اتفاق وجود چشمه ها، رودها و مناطق مستعد کشاورزی در کنار گسل هاست.
نکته ۲ :گسلش و زلزله همانند یک سوپاپ اطمینان انرژی فوق العاده زیاد حرکت صفحات زمین را به آرامی آزاد می کند. طبیعی است تعداد زیاد زلزله هایی با بزرگای کم (غیر مخرب) در یک بازده زمانی می تواند از وقوع زمین لرزه های مخرب جلوگیری کند. مسئله ای که به وضوع در ایران دیده می شود. زلزله های بزرگ و کم تعداد در بخش های شمالی ایران و زلزله های کوچک و پرتعداد در بخش های جنوبی ایران(روزی نیست که در اخبار مراکز مطالعات زمین لرزه و همچنین جراید از وقوع زمین لرزه در استان های جنوبی کشور خبری منتشر نشود)
با توجه به دو نکته بالا و مشاهده زمین لرزه های رخ داده در ۱۰۰ ساله اخیر در می یابیم که :
- شهرهای بزرگ مانند تهران – مشهد – اصفهان – تبریز – شیراز – رشت – کرمان – قزوین – قم و زاهدان در مناطق پر خطر لرزه ای به سر می برند.
- در صد سال اخیر، زمین لرزه ای که بتواند بخشی از انرژی نهفته در صفحات این مناطق را خالی کند ، روی نداده!!!!!!
با این اوصاف چه نتیجه ای می توان گرفت :
بله، هر آن احتمال وقوع یک زمین لرزه بزرگ و مخرب در این مناطق به نظر می رسد. زمین لرزه هایی که می تواند به یک فاجعه جهانی بدل شود.
کارشناسان وقوع زمین لرزه ای با بزرگای ۷ ریشتر رو در تهران قریب الوقوع می دانند و با توجه به نوع ساخت ساز و نوع گسل ها، احتمال تلفات میلیونی را می کنند!!!!؟؟
بد نیست بدانید که، قدرت زلزله ۷ ریشتری ۲۰ برابر انفجار بمب اتمی در هیروشیما و ناکازاکی ژاپن هست
برای اینکه یه کم نگاهتان به واقعیت نزدیک تر بشه تصاویر ماهواره ای و نقشه گسل های شهر قزوین و تهران را مشاهده کنید.

گسل های موجود در منطقه تهران قزوین

خطوط قرمر- گسل ها و عامل اصلی زلزله می باشند



نقشه ماهواره ای گسل های شهر قزوین

گسل های شناسایی شده در شهر تهران!

خطوط قرمر- گسل ها و عامل اصلی زلزله می باشند

خوب حالا که نقشه را مشاهده کردید و از موقعیت گسل ها آگاه شدید به تصاویر زیر هم توجه کنید:


گسل شمال تهران

تصویری دیگر از گسل شمال تهران - به نزدیکی ساختمان ها با گسل دقت کنید

نمایی دیگر از ساخت و ساز در حریم گسل شمال تهران - ولنجک

ساخت و ساز در حریم گسل شما تهران - حصارک

حصارک - ساخت دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات بر روی گسل شمال تهران


نکته : روزی روزگاری در تهران گسل ها بیرون از شهر قرار داشت اما امروز …. در قزوین هم با این استعداد شهرسازی و اشتهای ناتمام در گسترش شهر، با بی توجهی مدیران شهری روزی خواهد رسید که ساخت وساز در حریم گسل ، بلکه بر روی گسل صورت گیرد.
این گسل ها و عکس ها خیلی محترمانه به من وشما مطلبی رو می گویند(خوبه به این مطالب کمی هم عمل کنیم) :
- به ما نزدیک نشید، تهرانی ها نزدیک شدند ولی شما ها دامنه شهرسازی خودتون رو از ما دور کنید!!!!!!
- محله پونک (در قزوین!) رو به سمت شمل گسترش ندید!
- بالای اتوبان ساختمان سازی نکنید! شما روی پهنه ی گسلی قرار دارید. نگذارید همان فاجعه ای که در بم صورت گرفت در قزوین هم تکرار شود(دانشگاه آزاد – پارک علم و فناوری از همین ساخت وسازها هستند)
- ساختمان های خود را مقاوم سازی کنید
- تونل سازی (توحید و مترو) را در تهران متوقف کنید! این تونل سازی ها آینده خطرناک و دردناکی را برای مناطق حفاری شده در بر خواهد داش (مانند تونل توحید که زلزله نیامده نشست و ریزش کرد – علت اصلی ریزش آبرفتی بودن منطقه و وجود قنات های شناسایی نشده بود – درچنین شرایطی وجود یک لرزه می تواند به راحتی این تونل و امثال آن را مانند مترو، ویران کند)
- در مناطق آبرفتی ساخت وسازها را با دقت و نظارت بیشتر انجام دهید
- چاه های فاضلاب قدیمی و فرسوده را شناسایی و پر نمایید تا دچار ریزش در هنگام زلزله نشود
- شبکه های آب و برق را تقویت و بازسازی کیند.
- لوله های انتقال سوخت و گاز را به طور مرتب تعمیر و از میان شهرها عبور ندهید! (مشکل حادی که دامنگیر شهر قزوین هست وجود لوله های لنتقال سراسری گاز ، بنزین و نفت در میان شهر با رخداد زلزله می تواند فاجعه بار باشد )

- خطوط انتقال برق پر قدرت را ترجیحا از شهر خارج کنید
- از گذاشتن وسایل بدون حفاظ و بست در داخل ساختمان (مانند دکورهای تمام شیشه ای و بدون درب ، کابینت بدون قفل در آشپزخانه ها ) خوددرای کنید
- از ساخت ساختمان های بزرگ شیشه ای ! جلوگیری کنید
معابر و مکان های عمومی (بیمارستان ها ، مدارس، مساجد و دانشگاه ها) را ایمن سازی و مورد اهمیت بیشتر قرار دهید.
پایگاه های کمک رسانی (مقابله با بحران) متعدد در نقاط مختلف شهر برقرار کنید
در منازل خود همیشه اندکی آذوقه خشک و جعبه کمک های اولیه و مقداری آب ذخیره کنید.
خلاصه اینکه با آماده گی و ایمنی و توکل به خدای بزرگ در برابر این بمب بزرگ ساعتی، می توانیم دامنه خطرپذیری این بلا را به حداقل برسانیم (همانند کشورهایی مثل ژاپن) و شایدم روزی این انرژی بی حد و اندازه رو در اختیار خودمون بگیرم و از آن برق تولید کنیم!
به یاری خدا

گسل شمال تهران - حصارک

گسل کهریزک و افت پستی و بلندی ناشی از گسلش در منطقه

اختلاف ۳ متری در منطقه کهریزک ناشی از گسل کهریزک - به ساختمان مجاور آن دقت کنید

گسل شمال تهران در وردیج

گسل اردبیلک - شمال قزوین
روستای اردبیلک در ۵ کیلومتری شمال قزوین قرار داره

گسل شمال قزوین - سطح گسلش را دقت کنید - سنگ بازالتی را همانند قالب پنیر بریده است

گسل فوق هم راستای روستاهای باراجین – نیاق بوده و عامل اصلی به وجود آمدن ارتفاعات شمال قزوین می باشد. این گسل فعال و لرزه زاست!

گسلش در امتداد رودخانه ای که در شهر به رودخانه بازار معروف است

رودخانه بازار همان رودخانه ای است که خیابان امام خمینی از طریق پلی از روی ان می گذرد.

گسل باراجین - روستای باراجین - شمال قزوین - به بریده شدن لایه سنگی دقت کنید

در جاده بهرام آباد ۳ کیلومتر که از باراجین می گذرید با این صحنه مواجه می شوید. این گسل به خوبی خود را نمایان کرده است. بخش عمده ای از گسل ها مخفی هستند!

نقشه 1- گسل‌های فعال ایران

نقشه 2–زمین لرزه‌های ایران

گسلهای فعال تهران

نتایج تحقیق یک گروه ژاپنی پیرامون زلزله تهران
چندین سال پیش گروه مطالعاتی از ژاپن مطالعاتی را در زمینه گسله های تهران انجام دادند و آسیب پذیری مناطق، بزرگا و تلفات زلزله احتمالی تهران را بررسی کردند. در گزارشی ضمن بیان این نتایج نظرات کارشناسی دکتر بهرام عکاشه نیز منعکس می شود.

به گزارش مهر، در فروردین ماه سال 1378 بنا به درخواست ایران، آژانس همکاریهای بین المللی ژاپن "جایکا" (JICA) که نماینده رسمی و مسئول اجرای طرحهای همکاریهای فنی دولت ژاپن است گروه مطالعاتی خود را به تهران اعزام کرد تا مطابق مقررات و آیین نامه های جاری کشور ژاپن، مطالعاتی را در زمینه زلزله های احتمالی تهران انجام دهد.

مطالعات این گروه بر روی 22 منطقه کلان شهر تهران با دو هدف تهیه نقشه "میکرو زونینگ" زلزله برای تهران و ارائه توصیه هایی برای کاهش خسارات زلزله احتمالی تهران انجام شد. گزارش نهایی این گروه که با همکاری مرکز مطالعات زلزله و زیست محیطی تهران بزرگ و "جایکا" صورت گرفت پس از 18 ماه در آذر ماه سال 1379 تحت عنوان "ریز پهنه بندی لرزه ای تهران بزرگ" انتشار یافت.

گزارش زیر مروری بر نتایج این تحقیقات است.

احتمال فعال شدن سه گسل تهران

به گزارش مهر،‌ در این مطالعات بر پایه اسناد و گزارشهایی که پیشتر توسط محققان ایرانی و خارجی تهیه شده بود، ویژگی های گسل های فعال اصلی در تهران و اطراف آن مورد بررسی قرار گرفت. از میان بسیاری از گسل های فعال در منطقه، احتمال فعال شدن سه گسل "مشا"، "شمال تهران" و گسل "جنوب ری" تشخیص داده شد.

گسل "مشا" که حدود 200 کیلومتر طول دارد از گسل های اساسی البرز مرکزی است که در شمال تهران قرار گرفته است. این گسل از حاشیه رشته کوه در غرب به سوی شرق البرز گسترش می یابد. گسل شمال تهران در دامنه رشته کوه البرز با طول حدود 90 کیلومتر قرار دارد و از "کن" تا "لشگرک" ادامه دارد. این گسل در لشگرک به گسل "مشا" فشم می پیوندد. گسل های جنوب و شمال ری نیز از شاخص ترین گسل ها در دشت های جنوبی تهران هستند و حدود 20 کیلومتر طول دارند.

مطالعات "جایکا" بر پایه مطالعات و تحقیقات انجام شده بر روی گسل های عمده تهران و اسناد تاریخی زلزله هایی که از سال ۷۴۳ میلادی در تهران واقع شده بود، انجام شد. این گروه سه سناریو در زمینه فعال شدن سه گسل اصلی شهر تهران و یک سناریو برای فعال شدن گسل های پنهان در زیر لایه های رسوبی شهر تهران ارائه می دهد. به این ترتیب، چهار مدلی که برای سناریو زلزله ها در نظر گرفته شد شامل مدل گسل "ری"، مدل گسل "شمال تهران"، مدل گسل "مشا" و مدل شناور است.

شدت زلزله احتمال تهران در سه گسل آن


بر این اساس، در سناریوی زلزله مدل گسل ری، منطقه جنوبی شهر شدت زلزله 9 و منطقه شمالی آن شدت زلزله بین 7 تا 8 را احساس خواهند کرد. در مدل گسل شمال تهران شدت زلزله در بخش شمالی شهر به 9 و در بخش جنوبی آن به 7 می رسد و بخش بزرگی از شهر شدت زلزله 8 را تجربه خواهند کرد. در مدل گسل مشا در قسمت بزرگی از شهر، زلزله ای با شدت 7 احساس خواهد شد. در مدل شناور نیز بخش اعظم شهر شدت زلزله 8 و چندین قسمت نیز شدت زلزله 9 را تجربه خواهند کرد.

تلفات تهران در صورت بروز زلزله

در این گزارش به خسارت ساختمانها اشاره شد. طبق مطالعات جایکا ساختمان های مسکونی از ساختمان های تجاری و کارخانه ها و بناهای عمومی مهم از قبیل مدارس، بیمارستان ها و ایستگاه های آتش نشانی تفکیک شده اند و خسارات ناشی از چهار سناریوی زلزله برای این ساختمان ها به طور جداگانه محاسبه شده است. گروه مطالعاتی برای برآورد خسارات ساختمان های مسکونی یک بانک اطلاعاتی براساس نتایج آمارگیری سال 1375 تهیه کردند و اطلاعات آن را با آمار تعداد طبقات ساختمان ها که توسط اداره پست ارائه شده بود، مطابقت دادند.

تعداد ساختمان های مسکونی تهران 900 هزار واحد برآورد شد که از این میزان 45 درصد ساختمان ها سازه آجری و فلزی دارند، 40 درصد دارای سازه فلزی هستند، 10 درصد از بتن مسلح و درصد اندکی نیز از ساختار خشتی برخوردارند. 6 درصد ساختمان های مسکونی که دارای سازه فلزی هستند در 10 سال گذشته ساخته شده اند. (آمار مربوط به سال 1378 است)

در سازه های فلزی پایه ها و تیرها با استفاده از جوشکاری کارگاهی به یکدیگر اتصال داده شده اند که این منجر به کم شدن اعتبار یا قابلیت اعتماد به این اتصالات می شود. بنابراین انتظار نمی رود که سازه های فلزی به طور کامل در برابر زلزله مقاومت موثری داشته باشد.

زلزله تهران مربوط به گسل ری باشد 55 درصد ساختمانها فرو می ریزند


این گروه در مدل گسل ری اعلام می کنند که در صورتی که زلزله تهران به خاطر فعال شدن گسل ری باشد 480 هزار ساختمان در تهران یعنی 55 درصد ساختمان ها فرو خواهد ریخت. بیشترین تعداد ساختمان های آسیب دیده در منطقه ۱۵ خواهد بود. نسبت ساختمان خسارت دیده به ساختمان های سالم در مناطق 11، 12، 16 و 20 مقدار بسیار بالایی در حدود 80 درصد است. دلیل این نسبت بالای خسارت، وجود ساختمان های آسیب پذیر فراوان و جنبش لرزه ای نیرومند (با شدت ۹) در این مناطق است.

در صورت فعال شدن گسل شمال تهران 310 هزار ساختمان که 36 درصد کل ساختمان ها را شامل می شود، آسیب می بیند. نسبت ساختمان های خسارت دیده به ساختمان های سالم در مناطق یک تا 5 که در بخش شمالی شهر تهران قرار دارند درحدود 50 درصد است. نسبت خسارت در بخش جنوبی شهر کمتر از 30 درصد است. تفاوت خسارت بین قسمت شمالی و جنوبی شهر به اندازه مدل گسل ری نیست.


در این مطالعات، تلفات انسانی برای هر نوع سازه ساختمانی در هر حوزه آماری برآورد شد و نتایج به دست آمده با داده های هر منطقه شهری تلفیق و تعداد تلفات به تفکیک روز و شب و همچنین به تفکیک میزان فعالیت های اضطراری امداد رسانی محاسبه شد. در صورت فعال شدن گسل ری شاهد گسترده ترین تلفات خواهیم بود یعنی حدود 6 درصد کل جمعیت شهر تهران جان خود را از دست خواهند داد. در منطقه 15 به علت تعداد زیاد جمعیت ساکن، تلفات بسیار وسیع خواهد بود. نسبت تلفات به کل جمعیت در مناطق 11 و 12 به 15 تا 20 درصد خواهد رسید. زیرا در این مناطق شمار ساختمان های آسیب پذیر بسیاری زیاد است و شدت زلزله نیز به 9 می رسد.

در مورد مدل گسل ری، برآورد می شود که تعداد تلفات انسانی در جنوب شهر به حداکثر برسد. در برخی حوزه های آماری تعداد کشته شدگان از هزار تن تجاوز خواهد کرد. در مدل گسل شمال تهران، هر چند تلفات انسانی در بخش شمالی بیشتر از دیگر نقاط است اما در برخی حوزه های آماری، تعداد کشته شدگان به 100 نفر یا بیشتر می رسد.

در مورد گسل ری، نسبت تلفات در چندین حوزه آماری در مناطق 11 و 12 فوق العاده بالا (40 درصد یا بیشتر) خواهد بود. فعالیتهای اضطراری امدادرسانی در این مناطق موثر نیستند. در مدل گسل شمال تهران، اگر فعالیت های امداد رسانی به مقدار کافی انجام شود، نسبت تلفات در تمامی حوزه های آماری به سطح 20 درصد یا کمتر کاهش خواهد یافت.

در سناریوی زلزله ناشی از فعال شدن گسل شمال تهران در بدترین حالت حدود 130 هزار نفر یعنی دو درصد جمعیت تهران از بین می روند. البته نسبت تلفات در بخش شمالی شهر در مناطق یک تا 5، زیادتر از همه (حدود 3 درصد) و در جنوب شهر کمتر از همه (حدود یک درصد) خواهد بود.

سقف عامل ویرانی در زلزله
دکتر بهرام عکاشه رئیس دانشکده علوم پایه دانشگاه آزاد در گفتگو با خبرنگار مهر به تفسیر نتایج تحقیقات مطالعات "جایکا" پرداخت و گفت: این پروژه مطالعاتی طی قراردادی میان شهرداری تهران و سازمان تحقیقات حوادث غیر مترقبه ژاپن یا به اختصار GICAکه یک سازمان دولتی است اجرایی شد.

زلزله تهران هفت و بیشتر از هفت ریشتر خواهد بود

وی با اشاره به سه سناریوی ذکر شده در این گزارش خاطرنشان کرد: نتایج به دست آمده از این تحقیقات نشان می دهد که انرژی تخلیه شده از گسل مشا فشم به میزان 8 ریشتر، گسل شمال تهران 2/7 ریشتر و گسل ری نزدیک به 7 ریشتر است.

عکاشه به واحدهای اندازه گیری زلزله اشاره کرد و در این باره توضیح داد: برای سنجش اندازه یک زلزله از درجه ریشتر برای بیان میزان انرژی تخلیه شده از کانون زمین و از درجه "مرکالی" برای بیان میزان تخریب سازه ها روی زمین و برداشت انسانها از زلزله استفاده می شود. درجه مرکالی تا 12 درجه است که درجه 5 مرکالی به حدی است که انسان را از خواب بیدار می کند، در 6 درها به هم خورد می شود و از درجه 7 به بعد در حدی است که باعث تخریب بنا می شود.

رئیس دانشکده علوم پایه دانشگاه آزاد با اشاره به اعداد و ارقام اشاره شده در گزارش تحقیقات ژاپن ادامه داد: درجه 9 مرکالی در صورتی که سازه بتن آرمه با کلاس افقی و قائم باشد به شرط آنکه در بتن میلگرد آجدار به کار برده شود صدمه جزئی می بیند. در غیر این صورت به دلیل عدم اتصال صحیح "شناژ" افقی که سقف را درست می کند، سازه فرو می ریزد و باعث کشته شدن ساکنان می شود چرا که در زلزله سقف است که انسان را می کشد.

این مناطق تهران آسیب پذیرتر هستند

عکاشه میزان شدت مرکالی زلزله را ناشی بسته به جنس خاک، تراکم جمعیت و نوع سازه ها دانست و افزود: گزارش جایکا حکایت از آسیب پذیر بودن مناطق 11، 12، 16 و 20 دارد که این به دلیل جنس خاک این مناطق است. در این مناطق علاوه بر اینکه جنس زمین نرم است دارای سفره های زیر زمینی زیادی است که گاهی مشاهده می شود که بدون وقوع زلزله سازه ای در زمین فرو می رود.

این محقق با تاکید بر اینکه تهران زلزله خیز است و زلزله خیز باقی می ماند خاطر نشان کرد: این مسئله نباید باعث وحشت شود بلکه با اتخاذ تدابیر می شود میزان آسیب پذیری را کاهش داد.

آماری که در این گزارش ارائه شده است بر اساس نتایج تحقیقی است که در سال 1378 انجام شده و به طور حتم با افزایش ساخت و ساز و جمعیت تهران آمار جمعیت و ساختمانهای تهران در حال حاضر افزایش یافته است.

تلفات زلزله در تهران 10برابر هائيتي
این در حالی است که زلزه هائیتی و کشته شدن بیش از دویست هزار نفر در آن بسیاری را نگران عواقب زلزله احتمالی در تهران کرده است .
شفاف : زلزله و فاجعه در تهران دیر و زود دارد اما سوخت و سوز ندارد . با این وجود هنوز شاید برنامه ای ملی و بسیجی همگانی برای جلوگیری از فاجعه بزرگ در تهران دیده نمی شود .

این در حالی است که زلزه هائیتی و کشته شدن بیش از دویست هزار نفر در آن بسیاری را نگران عواقب زلزله احتمالی در تهران کرده است .

دكتر بهرام عكاشه،پدر زلزله‌شناسي ايران گفت: اگر زلزله‌اي به وسعت و شدت زلزله اخير هائيتي در تهران رخ دهد، ميزان خسارات و تلفات انساني آن 10 برابر بيشتر خواهد بود.

دكتر بهرام عکاشه به بررسي و مقايسه وضعيت زلزله خيزي شهر تهران و پايتخت کشور هائيتي پرداخت و افزود: اگر زلزله اي که در هائيتي رخ داد در تهران به وقوع بپيوندد ابعاد آن به مراتب سنگينتر و بزرگتر خواهد بود و معتقدم بزرگترين فاجعه تاريخ در تهران رقم خواهد خورد.

رئيس دانشکده علوم پايه دانشگاه آزاد تهران شمال با عنوان اين مطلب که هرچند بافت شهري هائيتي با تهران فرق مي کند گفت: فراموش نکنيم که پايتخت ايران هم مخروط افکنه آبهايي است که از کوههاي البرز جاري مي شود و متاسفانه يک رسوب نرم با ضخامت نسبتا زياد به جا مي گذارد.

وي معتقد است که شهر تهران روي اين رسوب نرم بنا شده و همين مسائل در مورد هائيتي نيز وجود دارد.

پدر زلزله شناسي ايران افزود: هائيتي يک سرزمين کوهستاني است که بر روي گسلهاي زلزله خيز بنا شده و تهران نيز چنين شرايطي دارد.

به گفته عکاشه، زلزله خيز بودن هائيتي به صورت ميان صفحه اي است ولي تهران که بر روي البرز قرار دارد درون صفحه اي است که البته در صورت بروز فاجعه زلزله در اصل مسئله فرقي نخواهد کرد.

اين استاد دانشگاه ادامه داد: گسلهاي هائيتي پتانسيل 9 درجه ريشتر زلزله را دارند و گسلهاي تهران تا 8 درجه ريشتر پتانسيل دارند. ضمن اينکه بايد بدانيم که تهران عمر 220 ساله دارد و به اشتباه به عنوان پايتخت تعيين شده است زيرا همه مي دانيم که شهر تهران از تجمع چندين روستا شکل گرفته که دليل اصلي اين انتخاب به خاطر خوش و آب و هوا بودن اين منطقه بوده است.

عکاشه با بحراني خواندن وضعيت شهر تهران در هنگام وقوع زلزله مشابه هائيتي در پايتخت ايران افزود: مسئله فوق العاده جدي است و اين واقعيت را نمي توان کتمان کرد که اين واقعه به احتمال زياد در تهران هم رخ خواهد داد ولي علم بشر نمي تواند زمان دقيق و حتي سال و دهه وقوع آن را بيان کند.

اين استاد دانشگاه ادامه داد: هرچند نمي توان زمان دقيق زلزله را تعيين کرد اما نبايد خودمان را گول بزنيم و به فکر راهکار نباشيم. زيرا بافت تهران آسيب پذير است و چنين شهري با اين شرايط نبايد کوچه و پس کوچه داشته باشد. به طوري که در روزهاي معمولي شاهد بسته شدن خيابانها و ترافيک سنگين هستيم که اين مسئله به تشديد بحران دامن مي زند.

عکاشه با اعلام اينکه خيابانهاي تهران ظرفيت 500 هزار دستگاه خودرو را دارد اما در حال حاضر بيش از 5/3 ميليون دستگاه وسيله نقليه در معابر پايتخت وجود دارد، افزود: جمعيت تهران بايد بين يک تا 5/1 ميليون نفر باشد اما مي بينيم که حدود 12 ميليون نفر در اين شهر ساکن هستند و اين مسئله هر ساعت حادتر مي شود.

پدر زلزله شناسي ايران با عنوان اين مطلب که گره اين کار آنچنان پيچيده است که هيچ مقام و مسئولي قادر به باز کردن آن نيست، گفت: بايد با تدبير سياستها و راهکارهايي در دراز مدت به فکر خروج از بحران زلزله در تهران باشند. چون با اين شرايط هيچ شهردار و رئيس جمهوري نمي تواند تهران را از آسيب پذيري نجات دهد.

سازمان بهداشت جهاني در آخرين گزارش خود درباره زلزله هائيتي اعلام کرد که در نتيجه زلزله 7.3 ريشتري روز سه شنبه در هائيتي بيش از 50 هزار نفر کشته شدند.

همچنين آخرين خبرها حاکي از آن است که هم اکنون صدها هزار نفر از مردم هائيتي بي خانمان هستند، دهها هزار نفر از مردم اين کشور زخمي شدند و مقامهاي محلي از احتمال افزايش آمار تلفات تا ميزان 200 هزار نفر خبر مي دهند.

تهران آماده مقابله با زلزله نیست
جامعه > شهری - هرچند تهران روی چند بمب ساعتی ساخته شده است ولی از آمادگی لازم برای مقابله با زلزله برخوردار نیست.
مهدی خاکی‌فیروز: شاید از سال 72 که کارشناسان شرکت «جایکا»، تهران را به مقصد ژاپن ترک کردند، مسئولان پایتخت به خواب خرگوشی فرو رفته‌اند. این شرکت مشاور ژاپنی وابسته به وزارت امور خارجه ژاپن، در سال‌های 71 و 72 به سفارش معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران تحقیقات گسترده‌ای در مورد خطر زلزله در تهران انجام و نتایج آن را در اختیار مسئولان شهری و کشوری قرار داد. آنها براساس شفت‌گذاری در هزار نقطه پایتخت و آزمایش‌های تخریب توانستند نقاط ابتدا و انتهای گسل‌ها، شعاع تخریب و قدرت احتمالی آن در مقیاس ریشتر را تعیین کنند. نتایج این تحقیقات می‌توانست در تهیه نقشه جامع توسعه شهر مورد استفاده قرار گیرد اما گویی در طول 16 سال اخیر مسئولان شهری از جناح‌های مختلف ترجیح دادند بی‌اعتنا به این اطلاعات با ارزش، مجوزهای ساخت‌وساز بناهای بلندمرتبه اداری، مسکونی و تجاری را در مجاورت گسل‌های خطرناک صادر کنند.

خطری که همیشه در کمین است
پیش‌بینی دقیق زمان وقوع زلزله تهران کار دشواری است، هر چند به دلیل وجود 6 گسل مهم در پایتخت، یک روز چنین حادثه‌ای رخ خواهد داد. تهران در اوایل حکومت قاجاریه با زلزله 1/7 ریشتری مواجه شد. در سال‌های 1309، 1326، 1334 و 1362 نیز زمین‌لرزه‌های خفیف‌تری در تهران روی داد. آبرالیان زمین‌شناس برجسته ایرانی در سال 1330 هشدار داد که حداکثر تا سال 1420 زمین‌لرزه‌ای بزرگ با محوریت گسل مشا، تهران را ویران خواهد کرد. این گسل که بزرگ‌ترین تهدید امنیت تهران است از حوالی آبعلی شروع شده و تا چند کیلومتر پس از محله کلاک در کرج ادامه می‌یابد. گسل‌های دیگری همچون ری شمالی و جنوبی، کهریزک، دارآباد، نیاوران و گرمسار نیز در تهران وجود دارند که به دلیل شرایط ویژه زمین‌شناسی، ممکن است به صورت همزمان با گسل مشا فعال شوند.

هرچند تهران روی چند بمب ساعتی ساخته شده است ولی از آمادگی لازم برای مقابله با زلزله برخوردار نیست. یک نهاد شهری چندی پیش با تهیه گزارشی غیرعلنی و ارسال آن برای دستگاه‌های مختلف اداری، نسبت به حوادث حاشیه‌ای زلزله در تهران هشدار داد و خواهان هماهنگی بیشتر دستگاه‌های مسئول در این زمینه شد.

15 سال تعطیلی
نخستین بند این گزارش غلیرعلنی، به ضعف مطالعات زلزله‌شناسی در تهران اشاره می‌کند. بر این اساس، بدنه مطالعاتی زلزله متعلق به نخستین سال‌های دهه 70 است و در سال‌های پس از آن، کار جدی انجام نگرفته است. این گزارش در ادامه به انتقاد از کم‌کاری سازمان نوسازی شهر تهران در این بخش می‌پردازد.

مناطق 10، 15 و 17 شهرداری تهران به دلیل تراکم جمعیتی بالا، پرخطرترین قسمت شهر در مقابل خطر زلزله هستند. در رتبه بعدی مناطق 18 و 19 شهری جای می‌گیرند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که تعداد قابل توجهی از کارکنان سازمان‌های امدادی مانند آتش‌نشانی و هلال‌احمر در همین مناطق سکونت دارند و در صورت وقوع زلزله سنگین، تعداد زیادی از آنها یا جان خود را از دست خواهند داد یا آن که گرفتار فعالیت انفرادی امداد به خانواده و همسایگان می‌شوند. این مسئله‌ای است که سازمان‌های امدادی را در شرایط زلزله، با مشکل مضاعف کمبود نیرو مواجه می‌کند.

در بخشی از این گزارش به تجربه زلزله بم اشاره شده است که دفن حدود 50هزار جسد و ارایه خدمات به 45 هزار ساکن باقیمانده شهر با بی‌نظمی‌های متعددی همراه شد. در آن زلزله آمار رسمی جان‌باختگان 35هزار نفر اعلام شد و روزانه به 113 هزار نفر ساکنان این شهر و افراد ماجراجوی حاضر در صحنه خدماتی همچون آذوقه، آب آشامیدنی و بهداشت اولیه ارایه شد.

این تحقیقات نشان می‌دهد که در صورت وقوع زلزله در تهران، با امکانات موجود برای رسیدن به شرایط پایدار مانند ارائه غذای گرم و شروع بازسازی بیش از 4 ماه لازم است در حالی که این زمان، باید به کمتر از 48ساعت کاهش یابد.

در حال حاضر 22 سوله کمک‌های غیرمترقبه در مناطق شهری تهران پیش‌بینی شده است که امکاناتی مانند پتو، چادر، آذوقه تاریخ‌دار و داروهای اساسی در آن نگهداری می‌شود. این سوله‌ها باید از نظر ذخیره خدمات اضطراری تقویت شده و در هر 130 ناحیه شهرداری تهران استقرار یابند. همچنین حضور تیم‌های امداد، کشف اجساد و زنده‌یاب در همه سوله‌های کمک‌های غیرمترقبه ضروری است. آتش‌نشانی باید نیروهای اضطراری آماده خدمت خود را دستکم از 2500 نفر به 4000 نفر یعنی معادل کل نیروهای این سازمان افزایش دهد.

بخش دیگری از این گزارش به ظرفیت نامناسب و بسیار محدود مکان‌های دفن اضطراری اشاره دارد، چرا که زلزله در تهران می‌تواند تا یک میلیون کشته و 5/2 میلیون زخمی به همراه داشته باشد.

بر این اساس سازمان آتش‌نشانی تهران نیز آمادگی لازم برای ارائه خدمات در شرایط زلزله را ندارد. این سازمان برای شرایط اضطراری به 250 ایستگاه امداد و نجات احتیاج دارد در حالی که هم‌اکنون حدود 110 مرکز فعال در اختیار دارد که برخی از آنها خدمات امداد و نجات را به صورت توأمان ارائه نمی‌دهند. تیم‌های نجات آوار و نجات غریق شامل افراد آموزش‌دیده و ماشین‌های ویژه، در اکثر مراکز آتش‌نشانی وجود ندارند.

گزارش این نهاد شهری با مروری بر حوادث تخریب ساختمان سعادت‌آباد و غرق شدن کودکان در دریاچه پارک شهر ادامه می‌یابد. در این 2 حادثه شهری به ترتیب 17 و 5 نفر کشته شدند که باید ظرف چند ساعت، اجساد آنها به مکان دیگری منتقل می‌شد اما این کار چند روز به طول انجامید.

براساس این گزارش، هرچند تهران 4/7میلیون جمعیت ساکن تأیید شده دارد ولی آمار 14میلیون سفر درون‌شهری، نشان می‌دهد که جمعیت تهران بیش از این رقم است. حتی اگر جمعیت پایتخت را همان 4/7میلیون نفر در نظر بگیریم، ناوگان اورژانس نیازمند 4000 آمبولانس جدید است.

براین اساس، آموزش گسترده به نیروهای نظامی برای امداد زلزله، یک راهکار بسیار مناسب است. پادگان‌های بیرون شهر می‌توانند بهترین مرکز ارائه خدمات امداد و نجات باشند. این پادگان‌ها همچنین می‌توانند مکان مناسبی برای استقرار بیمارستان‌های صحرایی نیز باشند. تخت‌های بیمارستانی قابل تخلیه در استان تهران، حتی نمی‌توانند یک‌دهم نیاز شرایط زلزله را تأمین کنند. ساماندهی 40هزار نفر اعضای تیم‌های دفن اجساد، از دیگر ضروریات شرایط زلزله است. با این حال خدمات آموزشی و هماهنگی لازم بین شهرداری تهران و سپاه، ارتش و بسیج مشاهده نمی‌شود.

شهرداری تهران در حال‌حاضر فقط یک هلی‌کوپتر امداد استیجاری در اختیار دارد. ونزوئلا، چین و روسیه نیز تاکنون به وعده‌های خود برای تأمین هلی‌کوپتر امداد عمل نکرده‌اند. حال آن که با توجه به شرایط ترافیکی پایتخت، دستکم به 200 هلی‌کوپتر آتش‌نشانی، امداد و نجات برای شرایط زلزله نیاز است.

حادثه روی حادثه
گزارش یادشده نشان می‌دهد که در صورت وقوع زلزله در تهران با مشکلات ثانویه‌ای همچون آتش‌سوزی‌های گسترده، توقف آب‌های سطحی، انباشت اجساد و تردد گسترده مواجه می‌شویم.

براین اساس لوله‌های انتقال گاز در تست جوش‌های اخیر، مشکلات زیادی را نشان می‌دهد که برای رفع آن اقدام نشده است. همچنین توقف آب‌های سطحی می‌تواند موجب ایجاد گنداب‌های بزرگ و شیوع گسترده بیماری‌های واگیر شود.

انفجار و نشت مواد شیمیایی خطرناک منطقه بازار به ویژه خیابان ناصرخسرو نیز می‌‌تواند مانند صدها بمب شیمیایی خطرناک، امنیت جانی بازماندگان زلزله را تهدید کند. این گزارش نشان می‌دهد که ضوابط مدیریت انبارهای مواد شیمیایی، به ندرت اجرا می‌شوند.

سوسک، سوسری (سوسک‌های کوچک) و موش‌ها نیز می‌توانند در صورت وقوع زلزله، به سرعت شهر را به تسخیر خود درآورند. اجساد جان‌باختگان زلزله می‌توانند محیط خوبی برای رشد آنها و شیوع بیماری‌هایی چون وبا فراهم کنند.

جریمه خلافی ساختمان یا فروش جان مردم
یکی از فصل‌های این گزارش، به نقد عملکرد شهرداری تهران اختصاص دارد.

براین اساس، اخذ جریمه از ساختمان‌های غیرمجاز، نمی‌تواند خطر این ساختمان‌ها در شرایط زلزله را مهار کند. ساختمان‌های بالای 15 متر باید شناسنامه ایمنی داشته باشند. در حالی که از بین حدود 600 برج تهران کمتر از 10 مورد آن شرایط ایمنی دارند. برج‌های مشهوری همچون مینیاتور، الهیه، لاله و لادن در شمال تهران از نظر پله‌های فرار و سیستم آتش‌نشانی ایمن نیستند. اما شهرداری تهران به جای اصرار بر اصلاح ساختاری، به اخذ جریمه از سازندگان این برج‌ها اکتفا می‌کند.

نمای شیشه‌ای بسیاری از ساختمان‌های بلندمرتبه همچون ساختمان مرکزی بانک تجارت، به دلیل پولاریزه نبودن شیشه‌های به کار رفته، بسیار خطرناک است و می‌‌تواند نقش نیزه یا تخته سنگ را برای شهروندان در حال فرار ایفا کند.

حدود 2/1میلیون دانش‌آموز تهران نیز در مدرسه‌هایی درس می‌خوانند که ایمن نیستند. بر این اساس، فعالیت‌های نمایشی مانند مانور زلزله نمی‌تواند امنیت این افراد در مقابل زلزله‌های روز را تأمین کند و نیازمند نوسازی این مدارس هستیم.

همه هندوانه‌ها زیر بغل یک نفر
فهرست سازمان‌های مسئول در شرایط زلزله، بیش از 17 مورد است. اما آیا به راستی همه این سازمان‌ها در شرایط زلزله نقش مؤثری ایفا خواهند کرد؟

بخشی از گزارش یادشده به آمادگی نهادهای امنیتی و انتظامی ارتباط دارد که انتشار رسانه‌ای آن به صلاح نیست. اما بخش‌های دیگری از آن‌ که به بقیه مراکز اختصاص دارد، وضعیت مطلوبی را نشان نمی‌دهد. بر این اساس، ستاد حوادث غیرمترقبه وزارت کشور به صدور بخشنامه‌های تکلیفی و آمرانه اکتفا کرده و کارنامه مطلوبی در افزایش بودجه‌های مربوط به کنترل عوارض زلزله ندارد. سازمان پیشگیری شهرداری تهران نیز به‌رغم آنکه موفق‌‌ترین سازمان در این بخش ارزیابی شده است، کاستی‌های فراوانی در عملکرد آن دارد که می‌توان بخش عمده‌ای از آن را به ضعف مدیریتی مرتبط دانست. مهمترین پروژه‌ای که این سازمان برعهده داشته است و تاکنون اقدامی برای اجرای گسترده آن به عمل نیاورده است، احداث اتاق امن زلزله است. به نظر می‌رسد این پروژه دستخوش برخی گروکشی‌های سیاسی شده است و در این میان، منافع شهروندان قربانی برخی مسائل حاشیه‌ای شده است.

یکی از مشکلات مهم شهر تهران، در صورت بروز زلزله فقدان راه‌های فرار است. چهارشنبه شب‌ها که چند ده‌هزار ساکن پایتخت برای تعطیلات آخر هفته خود رهسپار شهرهای نزدیک می‌شوند، تمام راه‌های خروجی شهر قفل می‌شوند. 2 اتوبان 3 بانده در غرب شهر و چند جاده باریک در سوهای دیگر، نمی‌تواند ظرفیت خوبی برای تخلیه بازماندگان زلزله فراهم کند.

نگرانی شهروندان
نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد 75درصد شهروندان ساکن تهران، نسبت به استحکام محل سکونت خود در برابر زلزله اطمینان ندارند. 60درصد آنها شیوه استفاده از کپسول آتش‌نشانی را نیاموخته‌اند. 65درصد تاکنون هیچ اطلاعات مکتوبی‌ اعم از بروشور، جزوه یا کتاب برای آشنایی با زلزله دریافت نکرده‌اند. 36درصد کسانی که به چنین اطلاعاتی دسترسی داشته‌اند، مطالب آن را کلی‌گویی و بی‌فایده می‌دانند. 77درصد ساکنان تهران معتقدند که شهرداری تهران، نظارت دقیقی بر ساخت‌وسازها ندارد. بیش از 82درصد تهرانی‌ها نگران مشکلاتی همچون آشوب و ناامنی‌های پس از زلزله هستند که مربوط به حوزه روانشناسی و جامعه‌شناسی است.

بررسی تطبیقی گزارش نهاد شهری یادشده و افکارسنجی، نشان‌دهنده نگرانی مشترک مردم و مسئولان درخصوص زلزله و عوارض جانبی آن در تهران است. زلزله‌ای که به عقیده دکتر مهدی زارع زلزله‌شناس، به دلیل وجود گسل‌های فعال، همواره در کمین تهران است. او معتقد است: «مطالعات مشترک مرکز زلزله‌شناسی،‌ فرانسوی‌ها و دانشگاه استراسبورگ و برداشت‌های دقیق گرادیمتری در فاصله ایستگاه آبعلی و نقطه چشمه‌شور جاده ساوه، نشان‌دهنده بالا آمدن سالانه یک‌‌سانتی‌متر در گسل مشا است.» از نظر این عضو هیأت‌ علمی «کسانی که با زمین‌شناسی آشنایی دارند می‌دانند یک سانتی‌متر چه رقم بزرگی است.» اکنون این سؤال پیش می‌آید که چند درصد از مسئولان تصمیم‌گیر، با زمین‌شناسی آشنایی دارند و می‌دانند که یک‌سانتی‌متر چه رقم بزرگی است؟

عواقب زلزله تهران، ویرانگرترین حادثه پس از توفان نوح است
تهران - خبرگزاری ایسکانیوز: مدیر گروه دینامیک سازی پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی گفت: عواقب زلزله تهران، ویرانگرترین حادثه پس از توفان نوح است و بازسازی و احیای مجدد آن نیازمند فرصت 20 ساله است.

مهندس منصور ضیایی فر روز شنبه در گفت و گو با خبرنگار گروه اجتماعی باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران "ایسکانیوز"، افزود: حجم خسارات وارده پس از زلزله به دلیل عواملی نظیر بافت های فرسوده، تراکم ساختمان ها، راه سازی نامناسب بسیار بالا خواهد بود.
وی ادامه داد: حجم استان تهران در ابعاد مساحتی 40 در 40 کیلومتر است و در این حجم جمعیتی ، بیش از دو برابر ظرفیت شهری زندگی می کنند که این موضوع عاملی برای تراکم و فشردگی ساختمان سازی و آسیب پذیری بافت شهر است.
ضیایی فر اظهار داشت: پس از وقوع زلزله منجیل، آیین نامه 2800 مبنی بر ساخت و ساز بهتر مسکن لازم الاجرا شد اما در اکثر ساختمان های تهران به آن توجه نشد.
وی با اشاره به اینکه از حدود پنج سال پیش که ساختمان های تهران به میزان بالای 300 هزار تومان افزایش یافت با افت کیفیت و مقاومت مواجه شد خاطر نشان کرد: بر این اساس حتی اجرای طرح ارزشیابی ساختمان ها با تیم کنترل مضاعف شهرداری نیز موجب بهبود کیفیت ساختمان های تهران نشد.
مدیر گروه دینامیک سازی پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی گفت: بخش جدید ساختمان های تهران نسبت به خطرات احتمالی ناشی از بلایای طبیعی آسیب پذیر تر شده است و بسیاری از شهرهای کشور نظیر تبریز، ایلام، کرمانشاه در ساخت و سازها نسبت به استان تهران مقاوم تر است.
وی با اشاره به اینکه صرفه جویی در هزینه های ساخت و ساز یکی از اصلی ترین دلایل نامقاوم بودن ساختمان ها است ابراز داشت: تفاوت صرفه جویی ساخت و ساز در استفاده از تجهیزات مقاوم 20/1 هزینه ها بوده و تاثیر چندانی بر قیمت ها ندارد.
ضیایی فر خاطر نشان کرد: دولت باید مکانیزم مدیریتی بهتری در رابطه با انبوه سازی، تراکم ساختمان ها، جریمه ساخت و سازهای غیر اصولی در مورد شرکت های ساختمانی ایفا کند.

گزارش مقدماتی شناسائی مناطق زلزله زده

1- مقدمه

زمينلرزه 5 ديماه 1382 بم در ساعت5:26:26 به وقت محلی (ساعت 1:26:26 روز 26 دسامبر 2003به وقت بين المللی GMT)در شهر تاريخی بم در جنوب شرقی کشور و در جنوب شرقی کرمان رخ داد (شکل-1). اين زلزله در ساعات آغازين بامداد که اکثر ساکنان بم خواب بودند اتفاق افتاد، که اين مساله را می توان به عنوان يکی از عوامل تشديد تلفات جانی در نظر گرفت. آمار تلفات رسمی بيش از 25000 نفر و مجروحان حدود 50000 نفر اعلام گرديد. بيش از 100000 نفر نيز بی خانمان شدند. کانون زمينلرزه - بر اساس اطلاعات کسب شده از لرزه اصلی و پسلرزه ها توسط لرزه نگارها و شتابنگارهای مستقر در بم - در محدوده شهر بم واقع بوده است. بر اساس بررسی های انجام شده بخشی از گسل بم که از کنار شهر بم عبور می کند در اين زلزله فعال شده است.

شهر بم در استان کرمان - يکی از بزرگترين استانهای کشور با مساحت 186422 کيلومتر مربع – واقع است. جمعيت بم هنگام زلزله 1382 حدود 100000 نفر تخمين زده می شود. شهر بم با ارگ تاريخی بم با بيش از 2000 سال قدمت شناخته می شود. ارگ بم بزرگترين مجموعه خشتی - گلی در جهان است (شکل -2) . اين بنای تاريخی بر روی تپه ای از ماسه سنگی در کنار جاده ابريشم قرار گرفته است. مساحت ارگ بم 6 کيلومتر مربع است. اين بنای تاريخی اطلاعات دقيقی از رمان ساخت ارگ بم در دسترس نيست ولی بر اساس متون تاريخی قدمت آن به بيش از 2000 سال قبل می رسد. علی رغم اينکه اين بنا چندين بار در طی تاريخ به صورت موضعی تعمييرات جزئی شده است، و لی اين اولين بار بود که در اثر يک زمينلرزه به اين صورت ويران گرديد. ارگ تاريخی بم تا حدود 150 سال قبل مسکونی بوده است.

2- وضعيت لرزه زمينساختی پهنه زلزله زده بم

2-1- وضعيت عمومی

منطقه زلزله زده بم در جنوب شرقی ايران در يک پهنه فعال لرزه خيز واقع است (جدول -1 فهرست زمينلرزه های بم در شعاع 100 کيلومتر را نشان می دهد.) از خود شهر بم هيچ زمينلرزه تاريخی تا پيش از 5/10/1382 گزارش نشده است. به سوی شمال غرب بم 4 زمينلرزه بزرگ با بزرگای بيش از 5/6 بين سالهای 1360 تا 1377 در ناحيه گلباف و سيرچ رخ داده است. روند عمومی گسلهای اصلی (از جمله گسل بم با طول کلی حدود 100 کيلومتر) شمالی – جنوبی با کمی تمايل به سوی غرب، و همچنين شمال غربی – جنوب شرقی است. (شکل -3). اين دو سامانه گسله در ناحيه غربی دشت لوت با هم تلاقی می کنند. گسلهای با روند شمالغربی جنوب شرقی (گسلهای کوهبنان و راور) با گسلهای با راستای شمالی – جنوبی (گسلهای گلباف ، نايبند، چهار فرسخ ، گوک، سروستان و بم) مرز غربی ناحيه لوت را مشخص می نمايند. گسل گوک در همين ناحيه در رخداد زمينلرزه های 1360 گلباف و سيرچ فعال گرديد. اين گسل زلزه های ديگری را در سالهای 1368 و 1377 موجب شد. سامانه گسلهای غرب دشت لوت موجب يک اختلاف ارتفاع ساختاری قائم در حدود 4000 متر ايجاد نموده اند. اکثر زمينلرزه های یاد شده در فوق با گسيختگی سطحی نيز همراه بوده اند. سازو کار ژرفی اين زلزله ها به صورت راستالغز و فشاری گزارش شده است.

2-2- سازوکار زمينلرزه بم

بر اساس داده های سازو کار ژرفی ( وب سايت مرکز ملی اطلاعات زمينلرزه NEIC) سازوکار ژرفی اين زلزله به صورت کاملا امتداد لغز بوده است (شکل-3). اين سازوکار با سازوکار گسل بم در راستای شمالی – جنوبی به صورت راستالغز راستگرد منطبق است.



3- جنبش شديد زمين

داده های شتابنگاری از زمينلرزه بم در 18 ايستگاه شبکه ملی شتابنگاری ايران ثبت شده است (وب سايت مرکز تحقيقات ساختمان و مسکن). نگاشت بدست آمده در ايستگاه بم بيشينه شتاب تصحيح نشده افقی با ترتيب 0.8g و 0.7g بر روی مولفه های افقی شرقی – غربی و شمالی – جنوبی نشان می دهد. همچنين بيشينه شتاب تصحيح نشده 0.98g روی مولفه قائم نشان می دهد. مشاهدات اوليه جنبش زمين در ايستگاه بم و همچنين بررسی خرابی ها در بم نمايانگر اثر جهت پذيری قائم به دليل قرار گيری در حوضه نزديک گسل است. اين اثر را می توان با مشاهده نگاشت مولفه قائم و تغيير مکانهای شديد به سمت بالا و پائين در هنگام لرزه اصلی بم و از سوی ديگر با تغيير مکانهای شديد در راستای عمود بر گسل (شرقی- غربی) توجيه نمود. خرابی ساختمانها و دطوار منازل در جهت های ياد شده و همچنين اظهارات اهالی از نوع جنبش و تکانهای احساس شده نمايانگر چنين اثری می باشد.



4- جمع بندی از جنبه های زلزله شناسی زلزله بم

زلزله بم با بزرگای گشتاوری 6.5 (با محاسبه گشتاور لرزه ای) در اثر جنبائی مجدد گسل بم رخ داد و شهر بم را به دليل اثر حوزه نزديک گسل ويران نمود. گسيختگی های سطحی بين بم و بروات مشاهده شد. ژرفای کانونی 8 کيلومتر با در نظر گرفتن لرزه اصلی و پسلرزه ها برای اين زلزله برآورد می شود. بيشينه شدت در پهنه رومرکز مهلرزه ای (شهر بم) در حد 9 (در آستانه تخريب کامل) تخمين زده می شود. اثر حوزه نزديک موجب جهت پذيری قائم و مشاهده جنبش های شديد در مولفه های قائم و عمو بر گسل (شرقی -غربی) شده است.



جدول-1 -فهرست زمينلرزه های گستره بم به شعاع 100 کيلومتر

Table-1 : Seismicity of the Bam region, whitin a 100km distance from the city of Bam:

Date Time Coordinates
Y M D HH MM SS Lat.N Lon.E FD mb Ms Mw Efa Ref Region
___________ ________ _______ ______ ___ ___ ___ ___ ___ ___ __________

1948 07 05 13 53 29.460 57.780 0 5.9 6.0 .0 Amb Gowk
1962 09 29 06 54 00 28.290 57.480 83 5.5 .0 .0 N.US
1964 05 11 06 07 38 28.220 57.390 73 5.3 .0 .0 N.IS
1964 08 27 11 58 39 28.160 58.830 50 5.1 .0 .0 N.IS
1976 11 13 10 12 36 28.250 57.340 62 5.0 .0 .0 ISC
1981 06 11 07 24 25 29.895 57.718 30 6.6 6.0 .0 * ISC Golbaf
1981 07 28 17 22 23 29.987 57.770 11 5.9 7.0 .0 * ISC Sirch
1981 10 14 09 12 39 29.900 57.758 43 5.2 .0 .0 ISC
1982 10 15 02 53 55 28.280 57.398 83 5.0 .0 .0 ISC
1983 01 31 18 56 53 28.919 57.318 133 5.0 .0 .0 ISC
1984 10 11 05 09 27 29.539 58.030 48 5.1 .0 .0 ISC
1986 07 25 10 08 09 28.068 57.303 69 5.2 .0 .0 ISC
1989 11 20 04 19 04 29.880 57.721 18 5.5 5.7 5.9 ISC South Golbaf
1998 06 10 08 30 16 28.227 58.507 113 5.0 .0 .0 ISC